ایکوپرس

شناسه خبر: ۱۴۶۶۱ یکشنبه ۹ تیر ۱۳۹۸ - ۹:۲۸ تعداد بازدید: ۹۱۱۰

مروری اجمالی بر مزایا و معایب استفاده از مکمل‌های سوخت و روغن

بالاخره مکمل خوب است یا بد؟

شاید شما هم تا کنون مطالب زیادی درباره انواع مکمل‌های بنزین و روغن شنیده باشید و حتی این گونه کالاها را در ویترین جایگاه‌های سوخت‌گیری دیده باشید. این فراورده‌ها که محصولات نفتی به شمار می‌آیند، توسط انواع و اقسام شرکت‌های نفتی – از شرکت‌های معتبر و صاحب‌نام گرفته تا شرکت‌هایی که نام‌شان را تا به حال نشنیده‌ایم – تولید و به بازار عرضه می‌شوند.

وجه اشتراک تمام این مواد این است که فروشنده ادعا می‌کند با مصرف آن‌ها، خودرو جان تازه‌ای خواهد گرفت، مصرف سوخت کاهش خواهد یافت و قس علی هذا. بنا بر پیشنهاد خوانندگان، در این مطلب سعی خواهیم کرد شما را با سازوکار عملکرد این مواد آشنا کنیم تا بهتر بتوانید درباره خرید یا عدم خرید آن‌ها تصمیم بگیرید.

 

 

جواد جوانی

مکمل‌های سوخت
مکمل‌های بنزین تقریبا در همه جایگاه‌های سوخت کشور عرضه می‌شود اما همواره در مورد بی‌فایده بودن و حتی مضر بودن آن حرف ‌و حدیث‌هایی مطرح است. با بررسی های انجام شده مکمل‌های بنزین که به شکل‌های محلول‌ و قرص در جایگاه های عرضه فرآورده‌های نفتی به فروش می‌رسند، اغلب غیر‌استاندارد بوده و به موتور خودروها صدمه وارد می‌کنند بنابر اظهارات مسوولان سازمان استاندارد ایران، استاندارد ملی مکمل‌های بنزین به منظور کنترل کیفیت جامع آنها در دست بررسی بوده و تاکنون پروانه کاربرد علامت استاندارد برای هیچ‌کدام از مکمل‌های بنزین صادر نشده است. نتیجه آزمایش‌ها حاکی از بی تاثیر بودن این‌گونه مکمل‌ها بر بنزین بوده و توصیه می‌شود رانندگان وسایل نقلیه از خرید مکمل‌های سوخت خودداری کنند.
از سوی دیگر شرکت‌های تولید کننده این گونه مکمل‌ها مدعی‌اند که این مواد در حالی که روان‌کنندگی و بازدهی سوخت را بالا می‌برد، آلودگی‌های ناشی از سوخت را کاهش ‌می‌دهند. تولیدگان این محصولات، مزایای اصلی مکمل‌های سوخت را چنین بر می‌شمارند:
• افزایش بهره‌وری در احتراق و کاهش مصرف سوخت و در نتیجه صرفه‌جویی در هزینه
• افزایش روان‌کنندگی سوخت
• جلوگیری از یخ زدن سوخت در دماهای پایین
• بهبود ساختار سوخت‌رسانی و درنتیجه افزایش نیرو و کاهش انتشار آلودگی
این شرکت‌ها آن‌ها در کنار این مزایا، فواید دیگری را هم برای محصولات‌شان قائل هستند، مثل افزایش عمر موتور، افزایش پایداری سوخت، جدا شدن رسوبات و مواد زائد و روان‌کاری اجزای متحرک در سیستم سوخت‌رسانی و موتور.
آیا موارد کاربرد مکمل‌های سوخت به خودرو‌ها محدود می شود؟ باید در جواب گفت که هر وسیله مصرف کننده سوخت‌های مشتق از نفت می‌تواند از مکمل مخصوص خود استفاده کند.‌ از سیستم‌های تک‌سیلندر تا موتور‌های چندسیلندر صنعتی که مخصوص کار‌های سنگین هستند و از موتور خودرو‌های سواری تا موتور زیردریایی‌ها، می‌توانند مصرف‌کننده این مواد باشند.
اما آیا آن گونه که تبلیغ می‌شود، مکمل‌های سوخت می‌توانند مسافتی را که با یک باک بنزین می‌توان پیمود، افزایش دهند؟ آیا آن‌ها واقعا سازگار با محیط زیستند و آسیبی به آن وارد نمی‌کنند؟ تعدادی از رانندگان از مصرف مکمل‌ها راضی‌اند و از سوی دیگر عده زیادی هم به کلاه‌برداری بودن عرضه این محصولات و مضر بودن آن‌ها برای محیط ‌زیست تاکید دارند. در حقیقت هر دو طرف درست می گویند!
مکمل‌ها مسافت پیموده شده به ازای هر لیتر بنزین را ارتقا می‌دهند و به فرایند احتراق شتاب می‌بخشند که این کارکرد سبب سرعت بیش‌تر و عملکرد نرم‌تر موتور خودرو می‌شود. با این وجود با مصرف مکمل‌ها، نظیر هر سوخت دیگری، انتشار آلودگی به محیط همچنان باقی است و شرکت‌های تولید کننده در مورد سازگاری با طبیعت مثل دیگر ویژگی‌های محصولات‌شان اغراق می‌کنند. مثلا ادعا می‌کنند که محصولشان در کاهش هیدروکربن و مونوکسیدکربن دود خروجی بسیار موثر است، کوبش‌های موتور را کم می کند، پایداری سوخت را افزایش می‌دهد و مسافت پیموده شده را هشت تا 12 درصد به ازای هر لیتر بنزین ارتقا می‌دهد.
در سوی دیگر ادعا می‌شود که مکمل‌ها گمراه کننده و برای طبیعت مضر است. در حقیقت اثر استفاده از این مواد در کاهش هیدروکربن و مونوکسیدکربن خروجی از اگزوز طی آزمایش‌ها ثابت شده است ولی اگر این مواد در خارج از باک مثلا روی زمین ریخته شوند برای محیط‌زیست و سلامتی انسان، خصوصا کودکان و زنان باردار، خطرساز خواهند بود.
شاید بتوان مکمل‌ها را به انواع عمده مکمل‌های بنزین بدون سرب، افزایش دهنده عدد اکتان، شوینده انژکتور یا کاربراتور، و دسته‌ای که هر دو کاربرد افزایش اکتان و تمیزکنندگی سیستم سوخت‌رسان را یک‌جا دارند، دسته بندی کرد. برخی متخصصان معتقدند که غیر از مکمل‌های بنزین بدون سرب که ویژه خودروهای قدیمی هستند و مکمل‌های اکتان بالا برای خودروهای جدید، بقیه انواع مکمل یا بی‌فایده و نوعی سوءاستفاده از مشتری هستند و یا اگر کارکردی هم داشته باشند از نظر اقتصادی و فنی سودی در پی ندارند.
ولی چرا عدد اکتان و افزایش آن مهم است؟ عدد اکتان، یک درجه‌بندی برای سنجش مقاومت سوخت در برابر پیش‌سوزی است. به زبان ساده، هر چه عدد اکتان یک سوخت بیش‌تر باشد، آن سوخت در مقابل پدیده احتراق مخرب مقاوم‌تر خواهد بود. در خودروهای قدیمی هنگامی که سوخت مصرفی، اکتانی کم‌تر از مقدار لازم داشته باشد، هنگام شتاب‌گیری صدای تقه یا کوبش شنیده می‌شود که این کوبش‌ها شدیدا به موتور خودرو آسیب می‌رساند. وقتی خودرو به مناطق کم ارتفاع نظیر سواحل دریا می‌رود، این صدا افزایش ‌می‌یابد که دلیل آن تاثیر ارتفاع بر کاهش اکتان سوخت است.
امروزه خودروسازان با نصب حسگر ضربه (knock sensor) در سیستم سوخت‌رسانی خودرو مشکل ضربه و کوبش را با ریتارد کردن یا عقب انداختن زمان جرقه‌زنی توسط سیستم هوشمند الکترونیکی یا همان ایی‌سی‌یو حل کرده‌اند، بنابر این ارتقای عدد اکتان می‌تواند مفید و حتی لازم باشد. در حال حاضر در کشورمان، عدد اکتان بنزین معمولی 87 و بنزین سوپر 95 است.
ولی در مورد شوینده انژکتور، متخصصان عقیده دارند که این مواد کاملا تجاری و غیر‌ضروری هستند. انژکتورها، سوزن‌هایی هستند که با کمک نیروی فنر روی یک نشیمن فلزی نشسته و یک مغزی مغناطیسی آن‌ها را بلند می‌کند. فیلتر‌ها تقریبا تمام ناخالصی‌های سوخت را جذب می‌کنند و حتی زمانی که کهنه و مستهلک می‌شوند، ناخالصی‌های خیلی کوچک‌تر را هم نسبت به زمان نو بودن جذب می‌کنند. بنابر این چیزی به اسم ذرات معلق در این سیستم‌ها وجود ندارد.
اگر منظور از تمیز کردن، اُریفیس (سوراخ بسیار ریز) مرکزی انژکتور هم باشد، کاملا بی‌معناست، چرا که جرم گرفتن این قسمت غیرممکن است. به علاوه، فشار بنزین به اندازه‌ای در سیستم‌های انژکتوری بالا است که مواد معلق روی بدنه داخلی انژکتور رسوب نخواهد کرد.
حتی اگر فرض کنیم که ذرات معلقی در سیستم وجود دارد یا آن قدر ریز هستند که از سوراخ انژکتورها رد می‌شوند و فقط موقع نشستن سوزن روی سیت، موجب خوردگی سریع آن دو می‌شوند و یا آن قدر درشت هستند که درون مجرای انژکتور گیر کرده و راه عبور سوخت را به کلی مسدود می‌کنند، در این شرایط مکمل یا حلال هم نمی‌تواند به حل شدن یا خروج آن‌ها از انژکتور کمک کند. در واقع مکمل‌هایی از این دست، پاک‌کننده یا حلال نیستند، بلکه بیش‌تر به صورت روان‌کار و کاهش‌دهنده اصطکاک سیستم هستند که با تشکیل لایه‌ای از ماده روان‌کار یا محافظ روی سطوح سیستم سوخت‌رسانی تا حد بسیار جزئی فرسایش سیت و سوزن انژکتور و تا حدی خوردگی زغال‌های پمپ انژکتور را کاهش می‌دهند.
با همه این اوصاف شاید به این نتیجه برسید که در عمل استفاده از چنین مکمل‌هایی، فقط هدر دادن پول است، چرا که عمر سیستم سوخت‌رسانی به اندازه عمر مفید خودرو است و این مکمل‌ها ممکن است فقط 5 تا 10درصد به عمر این سیستم اضافه کند در حالیکه هزینه‌ای که برای خرید این مکمل‌ها در طول چهار یا پنج سال از جیب مشتریان می‌رود از قیمت تعمیر کامل سیستم سوخت رسانی بیش‌تر خواهد بود.
شرکت ایران خودرو نیز در اطلاعیه‌ های مختلفی همواره به مشتریان محصولات خود اعلام کرده است که اضافه کردن انواع مکمل بنزین، شوینده انژکتور، روغن بنزین و تقویت کننده اکتان بنزین در هیچ یک از محصولات تولیدی این شرکت توصیه نمی‌شود. در این اطلاعیه ها آمده است که مصرف مواد فوق علاوه بر لغو گارانتی خودرو، احتمال غیرایمن ساختن خودرو به ویژه اجزای سیستم سوخت‌رسانی را فراهم می‌کند که تاکنون مواردی از بروز ایرادات موتوری و سیستم سوخت‌رسانی در اثر استفاده از این مواد نیز گزارش شده است.
مکمل روغن
این مواد از اکسیده شدن و غلیظ شدن روغن موتور، حتی در توقف و حرکتهای بسیار شدید که باعث
افزایش درجه حرارت در شرایط حرکت می شوند جلوگیری می کند. از جمله معروف‌ترین و قدیمی‌ترین این دست مکمل‌ها می توان به مکمل روغن اس‌تی‌پی (STP) اشاره کرد.
از مزایای استفاده از مکمل‌های روغن استاندارد می توان به پیش‌گیری از کاهش حجم روغن، پیش‌گیری از اکسیداسیون روغن، جلوگیری از تشکیل رسوبات سخت در موتور، محافظت در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی، ارائه قدرت و عملکرد بهتر موتور، کاهش مصرف سوخت و کاهش آلاینده‌های اگزوز اشاره کرد.
امروزه و با پیشرفت فناوری، پژوهشگران یک شرکت نانوفن‌آوری در ایران موفق به تولید نوعی مکمل روغن موتور بر پایه «نانو الماس» شدند که تولید آن تاکنون در انحصار دو کشور آمریکا و روسیه بوده است. «نانو اویل» که به‌ عنوان مکمل به روغن موتور خودرو افزوده می‌شود از نانو ذرات با پایه‌ی کربن در اندازه‌های چهار تا شش نانومتر تشکیل شده است. به علت قابلیت بالای جذب «نانو اویل»، سازوکار عملکرد این محصول به گونه‌ای است که اتصال مولکولی محکمی با روغن برقرار کرده و به دلیل ابعاد بسیار ریز، در شکاف‌های بسیار باریک و در سطح فلزات نفوذ می‌کند و با فلزات نیز در سطح مولکولی واکنش می‌دهد. تصحیح عیوب سطحی و جزئی روی فلزات، بهبود هندسه میکرونی سطح فلزات و اضافه کردن خاصیت روان‌سازی با توجه به شکل‌ گرد ذرات آن از ویژگی‌های این محصول است.
هر بسته از این محصول به‌ عنوان مکمل به چهار لیتر روغن اضافه می‌شود و استفاده از آن میزان استهلاک موتورها را کاهش داده است. این محصول در ابزار ماشین‌کاری دقیق مانند پرس‌ها، ماشین‌های تراش، ماشین‌های صفحه‌تراش و دستگاه‌های سنگ سنباده، ابزارهای عمومی مانند کمپرسورها، چرخ‌دنده‎ها و پمپ‌ها، موتورهای بنزینی و دیزلی مانند خودرو، تراکتور، کشتی‎ها، هواپیماها و همچنین موتورهای کوچک، آب‌بندی قطعات چرخنده و متحرک، گیربکس‌ها و سیستم‌های انتقال قدرت محرکه نیز کاربرد دارد.
درباره‌ی مزایای استفاده از «نانو اویل» می‌توان گفت که استفاده از این افزودنی به کاهش دو تا پنج برابری زمان سرویس موتور، افزایش شتاب خودرو، افزایش طول عمر روغن موتور تا دو برابر، کاهش درجه‌ی حرارت موتور تا 20 درجه سانتی‌گراد، کاهش اصطکاک بین قطعات، کاهش مصرف سوخت بین پنج تا 15 درصد، کاهش صدای موتور، جلوگیری از نشتی روغن، کاهش زمان آب‌بندی موتور تا دو برابر و افزایش نرمی حرکت منجر می‌شود.